Bloga rytm naturalny...

Otóż ja uważam, że moralność człowieka - czy też jego działań - może być wartością mierzalną. Jest to niewątpliwie trudne zadanie i wymaga dobrego zdefiniowania wielu rzeczy - ale możliwe. Można ustalić, że na przykład danie żebrakowi (lub komukolwiek, od kogo nie spodziewamy się rewanżu) jałmużny w wysokości ekwiwalentnej do zaspokojenia potrzeb biologicznych przez jeden dzień to 1 morale - i zastanawiać się, ile morali to np. niezabicie kochanka przyłapanego z własną żoną in flagranti. Nie w tym rzecz, ile nam wyjdzie.

Dla mnie moralność pojedynczego czynu danego człowieka to nie jest wartość bezwzględna tej moralności (rozumianej jak w akapicie powyżej) - lecz różnica wartości moralności tego czynu i wartości moralności najpodlejszego (o najniższej możliwej moralności) czynu, jaki w tej sytuacji mógł zrobić ten człowiek przy identycznych skutkach prawnych.

Można oczywiście iść dalej i przeliczać różne skutki prawne na moralność. W skrócie chodzi o to, że człowiek, który nie kradnie w państwie, w którym kradzież jest dozwolona, wykazuje większą moralność niż ten, który nie kradnie w państwie, gdzie za kradzież idzie się do więzienia, który z kolei wykazuje większą moralność niż ten, który nie kradnie w państwie, gdzie za kradzież grozi kara śmierci. Podkreśliłem słowo "wykazuje". Przykład nie oznacza, że ludzie z tych kolejnych państw są niemoralni - może nie mają jak pokazać, że jednak są moralni. Jednakże dlaczego nie mają jak?

Bo prawo im to utrudnia, nakazując wybór rozwiązań moralnych!

Polecam lekturę bajki "Kobyszczę" Stanisława Lema.

Czy to oznacza, że należy usunąć z prawa każdy słuszny moralnie przepis tylko dlatego, że utrudnia on ludziom bycie moralnymi? Oczywiście nie. Przepisy takie jak zakaz morderstw czy kradzieży są konieczne dla funkcjonowania państwa, mimo że bardzo słuszne moralnie, przez co szalenie utrudniają ludziom wykazanie moralności poprzez nierobienie złych rzeczy mimo że nie są one zabronione. Ale motorem do uchwalania takich praw nie powinna być ich słuszność moralna!

To, co uważam na temat moralności w prawie, nie oznacza, że "moralność" jako cecha przepisu jest zła - moim zdaniem powinna po prostu pozostać nieistotna. Jeśli tylko ona za nią przemawia, przepis jest zły. A jeśli jest dobry, to na pewno wskazuje na to jakiś argument inny niż moralność. Przynajmniej według mojej oceny dobrych i złych przepisów.

Jedna odpowiedź - ale na dwie uwagi

Najpierw napisałem, że gdybyśmy mieli prawo dotyczące dzieci na poziomie XIX-wiecznego, to nie bałbym się dać dziewczynie pieniędzy w autobusie, na co Mistrzyni_Gry odpisuje, że gdybyśmy żyli w XIX wieku, to nie byłoby autobusów. Wiem, że Mistrzyni_Gry umie czytać ze zrozumieniem i nie podejrzewam złej woli polegającej na przeinaczaniu moich wypowiedzi, więc widzę jedno wyjście: Komentator uważa, że autobusy są efektem zmiany prawa dotyczącego dzieci (być może efektem motyla). Twierdzę, że tak nie jest. Zasadniczo trudno się dowodzi, że nie ma efektu motyla polegającego na tym, że A jest przyczyną B, ale jedna technika istnieje: pokazanie, że A jest skutkiem B. I to właśnie zrobię, przy okazji odpowiadając na pytanie LordaKaftana, dlaczego rozwiązania, które postuluję, istniały kiedyś i przestały istnieć.

Tylko jedna dygresja: to nieprawda, że przestały; one nadal istnieją, tylko w innych miejscach. Kapitalizm rodem XIX-wiecznej Ameryki ma się świetnie w Brunei, a odżywa w Chinach (mówię o ustroju gospodarczym). Niektóre rozwiązania nawet się przywraca, na przykład po latach przymusu ubezpieczeń emerytalnych zniósł go w swoim kraju ś.p. Augusto Pinochet, co zresztą jest jedną z dwóch rzeczy, jaką u tego polityka pochwalam (druga to nawrócenie się na chrześcijaństwo pod koniec życia; wszelako to pochwalam jedynie częściowo, bo z wielu chrześcijańskich wyznań Pinochet wybrał akurat katolicyzm). Koniec dygresji.

Otóż twierdzę, że obecne przepisy dotyczące dzieci (a ściślej: zmiana, jaka się na tym polu dokonała przez ostatnie 200 lat) to skutek tego, że mamy autobusy. Nie oszukujmy się: Marks nie był pierwszym, który wymyślił socjalizm. Takie pomysły były od bardzo dawna. Tyle że nigdy wcześniej się on nie rozprzestrzenił tak, jak dzisiaj. Powód jest prosty: socjalizm to skrajnie marnotrawny ustrój. Nawet gdyby był maksymalnie słuszny, koszty redystrybucji dóbr oraz opieki nad obywatelami w myśl łamania zasady "chcącemu nie dzieje się krzywda" pochłaniają ogromne ilości dóbr. A tych dóbr po prostu ludzie nigdy nie mieli za dużo i nie mogli sobie pozwolić na ich marnotrawienie.

Gdzieś w połowie XIX wieku wybuchła rewolucja przemysłowa. Okazało się, że gospodarkę można uczynić bardziej wydajną (między innymi przez brak ochrony miejsc pracy, dzięki czemu to, co wcześniej robiło pięciu robotników, teraz robił jeden wspomagany maszyną - a reszta musiała robić coś nowego, żeby nie umrzeć z głodu - i w ten sposób wzrastała produktywność oraz bodźce do wynalazczości), a ludziom - którzy w naturalny sposób zaczęli być bogatsi dzięki wydajniejszej gospodarce - zaczęło się zachciewać coraz to bardziej luksusowych dóbr. Najpierw, oczywiście, należało zaspokoić podstawowe potrzeby, ale okazało się, że nagle z jednego ziarna pszenicy rodzi się nie 8-9, ale 60-70 ziaren dzięki nowym technologiom - i dóbr zrobiło się dużo. A jak czegoś jest za dużo, to to się marnuje!

I dlatego można sobie było pozwolić na socjal, którego zawsze chciała większość (bo 9 na 10 ludzi lubi, gdy ktoś mu daje coś za darmo, a sporo z nich nie widzi, ile dopłaca do rzeczy, które za darmo dostają inni). Więc ludzie chcieli mieć za darmo chleb, potem chleb z masłem, potem dach nad głową (choćby przeciekający), opiekę lekarską, edukację - a oprócz tego chcieli, żeby ktoś szanował ich prawa, żeby była równość, brak dyskryminacji, prawa dzieci, etc. Jeśli się mylę, to niech ktoś odpowie na proste pytanie: dlaczego socjalizm, emancypacja kobiet i państwa opiekuńcze nie rozwinęły skrzydeł PRZED rewolucją przemysłową?

Dopóki nikt nie udzieli przekonującej mnie odpowiedzi na to pytanie, z przytoczonych powodów twierdzę, że to właśnie dzięki temu, że mamy autobusy (a także: samochody, telewizory, komputery, Internet, i mnóstwo rzeczy, o jakich naszym pra⁵- i pra⁶dziadkom się nie śniło...), ochrona prawna dzieci jest silna jak nigdy dotąd.

Tyle, że narodził się problem w postaci efektu śnieżnej kuli - bo ludzie zaczęli się domagać coraz więcej, co trwa do dziś. I dziś co prawda jeszcze nas stać nawet na fundowanie wszystkim wyżywienia - ale już nie na fundowanie wszystkim leczenia. To było możliwe 50 lat temu. I to nie dlatego, że byliśmy wtedy bogatsi, tylko dlatego, że medycyna wtedy raczkowała: kogoś, kogo dzisiaj leczy się za milion złotych miesięcznie, wtedy nie leczono, bo nie umiano - i system był jako-tako wydolny. Tymczasem w tym aspekcie z rozwojem techniki będzie już tylko gorzej, zwłaszcza w kwestii leczenia.

A w kwestii prawnej: nie twierdzę, żeby to był zysk. Na akcje występują reakcje, co oznacza, że większość decyzji polityków jest tłamszona przez reakcje społeczeństw niwelujące ich skutki. Im silniej Kodeks Pracy chroni kobiety, tym trudniej kobietom dostać pracę. I to jest jak najbadziej logiczne. Ja byłem uczestnikiem zdarzenia, w którym dzieci były narażone na nieprzyjemności wyłącznie "dzięki" istnieniu pewnych praw, które tworzono dla dobra dzieci. Jak Komisja Europejska wydała dyrektywy normujące, co wolno nazywać oscypkiem, pojawiły się scypki, cypki, łoscypki i cholera wie co jeszcze. Pół biedy, gdy prowadzi to do puszczenia większości pary we wzajemne obchodzenie pomysłowości zamiast w rozwój ludzkości - gorzej, gdy grupy chronione przez prawo (raczej w jakimś stopniu upośledzone, przecież prawo po to jest tworzone!) dodatkowo przez tę ochronę tracą. A żaden zapis nie zmusi przedsiębiorcy do działania na własną szkodę w imię równouprawnienia. Jak nie znajdzie sposobu obejścia, to zamknie biznes - wyjść na zero zawsze lepiej niż wyjść na minus.