Bloga rytm naturalny...

Zasadniczo jestem zwolennikiem "common sense". To może nieco dziwić. Na razie silnie postuluję, aby w Polsce stosowano rzymski system. Nie dlatego jednak, że jest lepszy. Po prostu: skoro mamy prawo, które z jednej strony zakazuje zakładów i gier hazardowych, których stawką lub przedmiotem jest czas trwania ludzkiego życia, a z drugiej strony do takich gier hazardowych zmusza (przymus ubezpieczeń emerytalnych) - to jego się nie da traktować żadnym zdrowym rozsądkiem. Pozostaje więc litera prawa jako mniejsze zło.

Ja postuluję natomiast, żeby prawo maksymalnie uprościć, a później jego stosowanie oprzeć na trzech zasadach: zdrowym rozsądku, precedensowości oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego. Zasadniczo przypomina to prawo amerykańskie, nie jestem jednak pewien, czy nie różni się od niego, więc rozwinę na przykładzie.

Mamy w naszym nowym, prostym prawie, zapis: "kradzież jest zakazana". Wbrew pozorom trudno jest takie prawo traktować literalnie, ponieważ nie zawsze jest oczywiste, czy mamy do czynienia z kradzieżą, a próbując ją precyzyjnie zdefiniować natykamy się na rafy (kolega, z którym rozmawiałem, postulował "podejmowanie działań zmniejszających czyjś obecny lub przyszły stan posiadania bez jego zgody" - i niniejszym zakazał pojawiania się na rynku konkurentów dotychczasowym firmom...)

I oto pojawia się człowiek, który wykorzystuje mechanizm oscylatora do wysupływania z banków sporych sum. Nie jest do końca jasne, czy mamy do czynienia z kradzieżą, czy nie. Sprawa trafia więc pod sąd, a sędzia ocenia za pomocą swojego zdrowego rozsądku, po czym są dwie możliwości. Pierwsza, gdy nie uzna się oscylatora za kradzież, jest mało ciekawa - po prostu działanie było legalne - jednak nie oznacza (niech "precedensowość" Państwa nie zmyli), że każdy może sobie "oscylować" - następnego oscylatornika można pozwać, inny sędzia może orzec inaczej. A co jeśli sędzia orzeknie, że jest to kradzież? Wówczas musi jeszcze odpowiedzieć na pytanie: czy sprawa była wątpliwa i precedensowa jednocześnie? Innymi słowy: czy, zdaniem sędziego, oskarżony - zakładając, że zna on kodeksy, dotychczasowe orzecznictwo, oraz ma przeciętny zdrowy rozsądek - powinien był mieć sporą dozę pewności, że jego czyn jest zakazany? Jeśli sędzia uzna, że nie - oskarżonemu nie wymierza się kary, natomiast jednoczesne uznanie jego czynu za zabroniony daje zielone światło do ukarania następnego oskarżonego o to samo lub bardzo podobne (zdaniem sędziego) wykroczenie - w tym tego samego oskarżonego, jeśli nie zaprzestanie swoich działań.

Proszę o konstruktywną krytykę tej propozycji, ponieważ powstała ona jako odpowiedź na utylitarne postulaty dotyczące prawodawstwa. Z grubsza brzmiały one tak: trzeba wymyślić coś, żeby można było sądzić sprawiedliwie ze świadomością, że idealnie precyzyjnego prawa stworzyć się nie da i zawsze trzeba się będzie opierać na ludzkim intelekcie i wyczuciu, a z drugiej strony: trzeba tak konstruować prawo, żeby człowiek przy zachowaniu należytej staranności, bez konieczności wykształcenia prawniczego, mógł na 100% wiedzieć, za co nie zostanie ukarany.

Przy okazji zwracam uawgę, że sędzia musi każdorazowo dobrze wyczuć wagę wykroczenia. Sugerowałbym więc, żeby ustawodawca prawie w ogóle nie wchodził w kompetencje sędziego, na przykład ustalając widełki za poszczególne wykroczenia. Może ustalić, na przykład, że najwyższą karą jest dożywocie, albo kara śmierci, albo kara śmierci kwalifikowana. Nie powinien natomiast pisać, że za kradzież należy się od 3 do 15 lat - bo jeśli sędzia uzna, że oskarżony jest winny kradzieży i musiał o tym wiedzieć, ale z jakiegoś powodu zasługuje tylko na miesiąc więzienia, to warto mu to umożliwić. Różnica między sędzią a legislatorem jest tu między innymi taka, jak między "common sense" a literą prawa - to pierwsze umożliwia potraktowanie każdego, nawet najbardziej wyjątkowego, przypadku indywidualnie, a jednocześnie zgodnie i z prawem, i ze sprawiedliwością. A jeśli sędzia uważa, że należy się za jakąś kradzież miesiąc - to zapewne ma bardzo ważny powód i legislator powinien zaufać, że sędzia dogłębnie wniknął w konkretny przypadek.